Sáng ngày 25/04/2026, tại chùa Yên Khoái Hạ, phường Đông Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo tổ chức Hội thảo khoa học: Di sản văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795). Hội thảo này là một trong chuỗi sự kiện nhân kỷ niệm 30 năm Nhà thờ Ninh Tốn ở làng Côi Trì, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình đón nhận Bằng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia (1996-2026).
Hội thảo khoa học Di sản Văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795) được khởi xướng từ đề nghị của Sư cô Thích Đức Nguyên, Giám đốc Chi nhánh Ninh Bình thuộc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo, là hậu duệ đời thứ mười sáu dòng họ Ninh ở Côi Trì.
Hội thảo nhận được sự quan tâm của các học giả, các nhà khoa học, các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu và các thế hệ hậu duệ dòng họ Ninh ở Côi Trì, Yên Mạc, Ninh Bình cùng các Phật tử. Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa đón nhận 29 bài viết của các tác giả đã nêu bật được những đóng góp lớn lao của Danh nhân Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795) trong sự nghiệp làm quan của cụ ở 2 vương triều (Lê-Trịnh và Tây Sơn).
Dưới đây là một số hình ảnh về hoạt động của Hội thảo khoa học Di sản Văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795):
Sư cô Thích Đức Nguyên, hậu duệ đời thứ mười sáu dòng họ Ninh ở Côi Trì, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình với một vài ý kiến trước Hội thảo khoa học Di sản Văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795)
(Phải sang) PGS.TS Phạm Văn Khoái, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo (đồng chủ tọa); PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia (đồng chủ tọa); ông Trần Khánh Dư, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo (Chủ tọa); ông Nguyễn Văn Khải, đại diện dòng họ Ninh ở Côi Trì (đồng chủ tọa).
Ông Trần Khánh Dư, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo Ban Tôn giáo Chính phủ với Đề dẫn của Hội thảo khoa học Di sản Văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795). Hội thảo mang hai ý nghĩa: i) Thực hiện ba trụ cột của ý thức cộng đồng người Việt mà cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nêu đó là: Gia đình, Làng và Nước nhằm đóng góp vào việc phát triển văn hóa dòng họ tiến tới phát triển văn hóa cộng đồng và xã hội; và, ii) Là dịp để các con cháu trong dòng họ hiểu sâu hơn về công lao của Thượng thư góp phần vào việc động viên, phục hồi lại nếp sống văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn chuyển mình của kỷ nguyên mới.
PGS.TS Đặng Văn Bài, mở đầu Hội thảo khoa học với tham luận “Ninh Tốn - Nhà tri thức dấn thân và tầm vóc danh nhân thế kỷ XVIII”, theo đó, PGS.TS cũng đưa ra giải pháp bảo tồn di sản của Thượng thư Ninh Tốn trong thời đại mới: Nhận diện và định danh “di sản tư liệu liên quan tới Ninh Tốn”; Số hóa và thiết lập “hệ sinh thái di sản số”; Phát triển du lịch văn hóa dựa vào cộng đồng; Giáo dục và truyền thông, sáng tạo (Branding). Khai thác giá trị di sản để xây dựng “thương hiệu cá nhân” cho danh nhân trong lòng công chúng đương đại là một xu hướng mới trong việc phát huy giá trị di sản văn hóa.
Các tác giả, quý vị đại biểu khách quý tại Hội thảo khoa học.
Các thế hệ hậu duệ của dòng họ Ninh ở Côi Trì, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình về chùa Yên Khoái Hạ (phường Đông Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình).
Hòa thượng Thích Tâm Vượng, Ủy viên HĐTS TW GHPGVN tham luận với chủ đề “Thượng thư Ninh Tốn dưới ánh sáng của Phật học”, theo đó, dưới góc nhìn ở phương diện hành Bồ Tát đạo, có thể thấy ở Ninh Tốn tinh thần nhập thế: sống giữa đời mà không nhiễm đời, dùng tài năng và đạo đức để phục vụ xã hội. Dù không phải là hành giả xuất gia nhưng cách ông sống, vì dân, vì nước, giữ nghĩa khí chihs là biểu hiện của “vị tha” rất gần với Bồ Tát trong Phật giáo Đại thừa.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Tử Chương, trong phần tham luận tại Hội thảo khoa học cũng chỉ ra mạch nguồn kết nối tri thức qua quan hệ thông gia giữa dòng họ Ninh (Côi Trì) và dòng họ Nguyễn Tử (Thư Điền) qua Nguyễn Tử gia phả, Nguyễn Tử Mẫn lưu trữ ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
PGS.TS Phạm Văn Khoái, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học - Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo trình bày những nét khái quát về 2 tấm bia: Vũ Vu thiển thuyết và tấm bia thần đạo Dã Hiên tiên sinh mộ biểu của cụ Ninh Tiến (1715-1781) là thân phụ của Thượng thư Ninh Ngạn. Trong đó, cuốn sách trên đá Vũ Vu thiển thuyết từng được người đương thời đánh giá “cao như Thái Sơn”, “sáng như sao Bắc Đẩu” trong làng Nho học theo khuynh hướng trầm tiềm vào cái học tính lý.
Nhà văn Nguyễn Thanh Thản mang đến Hội thảo những ý kiến tại Hội thảo khoa học: Di sản văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795), Quê hương Ninh Bình cần tăng cường và thường xuyên tuyên truyền, quảng bá rộng rãi hơn nữa về thân thế và sự nghiệp văn thơ của danh nhân Ninh Tốn; Cần nghiên cứu, sưu tầm đầy đủ hơn về thơ văn Ninh Tốn để có thể xuất bản một toàn tập về ông; Tên ông cần được lấy tên trường học nhiều hơn, xứng tầm hơn... nhất là đối với quê hương Ninh Bình; Ban liên lạc họ Ninh cần quan hệ, động viên các Câu lạc bộ thơ văn và giới sáng tác xa gần để có nhiều thơ văn viết về cụ Ninh Tốn hơn nữa.
Nhà văn Trần Nhuận Minh tham luận tại Hội thảo khoa học với những điều chính bản thân học được qua Thơ văn Ninh Tốn: i) Thơ văn chỉ là cách hữu hiệu biểu lộ lòng yêu thiên nhiên và hướng tới nhân dân; ii) Suối Giải Oan ở Yên Tử là giải nỗi oan của Thiền sư Huyền Quang; và, iii) Cái nhìn đầy cảm thông với chuyến dong du 8 tháng trời trên biển của Trần Khắc Chung và công chúa Huyền Trân.
GS.TS Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long chia sẻ những đặc điểm nổi bật trong tư tưởng của danh nhân Ninh Tốn: Lấy đạo đức làm nền tảng của đời sống xã hội và quản trị quốc gia; Tư tưởng kết hợp giữa truyền thống và thực tiễn; Đề cao tinh thần nhân văn sâu đậm và vai trò của con người; và, tầm nhìn hướng tới sự ổn định và phát triển bền vững xã hội. Đồng thời, GS.TS đưa ra những bài học cho thế hệ hôm nay rằng, đưa đạo đức làm nền tảng của mọi hoạt động xã hội; Đề cao vai trò của giáo dục toàn diện và thực chất; Kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đổi mới; Xây dựng đội ngũ trí thức có trách nhiệm xã hội; và, cần có tư duy dài hạn và phát triển bền vững.
Đại diện dòng họ Ninh ở Côi Trì, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình, ông Nguyễn Văn Khải phát biểu cảm ơn các tác giả đã có những phần tham luận xúc tích, khách quan từ công trình nghiên cứu. Đồng thời, cũng động viên con cháu trong dòng họ phát huy, gìn giữ những điều tốt đẹp mà tổ tiên đã để lại.
Ông Trần Khánh Dư, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo đưa ra một vài kết luận, trong đó, là một phần của bảo tồn các di sản tư liệu thông qua hình thức số hóa, và điều quan trọng hơn là, sau Hội thảo khoa học này, Trung tâm tiếp tục nghiên cứu các văn bia, thu thập các tư liệu đề hoàn thiện, xuất bản cuốn sách về Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795).
Khép lại Hội thảo khoa học: Di sản văn hóa dòng họ - Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795), Đại đức Thạc sĩ Thích Thiện Thông, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo chia sẻ: Trân trọng ghi nhận công lao của Sư cô Thích Đức Nguyên, Giám đốc Chi nhánh Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo tại Ninh Bình, là hậu duệ thứ mười sáu của dòng họ Ninh ở Côi Trì, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình dẫu là người xuất gia nơi cửa Phật, sống đời phạm hạnh thanh tịnh, nhưng Sư cô vẫn luôn giữ trọn đạo hiếu, tri ân và tưởng nhớ công đức sinh thành, dưỡng dục của tổ tiên dòng họ. Chính tinh thần ấy đã góp phần quan trọng trong việc gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản văn hóa truyền thống của dòng họ Ninh đến với cộng đồng và hậu thế.
Hòa thượng Thích Tâm Vượng, Phó Giám đốc Trung tâm trao Quyết định tặng chứng nhận tới Sư cô Thích Đức Nguyên, Giám đốc Chi nhánh tại Ninh Bình; và ông Trần Khánh Dư, Giám đốc Trung tâm trao bảng vàng chứng nhận tới Sư cô và chụp hình lưu niệm với các đồng chủ tọa Hội thảo khoa học (trái sang, trên xuống).
Thư ký Hội thảo khoa học, nhà báo Hoàng Quỳnh Hương, ThS Nguyễn Thị Hòa (phải sang).
Trung tâm xin chân thành cảm ơn các tác giả, cơ quan đoàn thể chính quyền địa phương, các nhà báo, các thế hệ hậu duệ của Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795), quý Phật tử, các Thành viên Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo đã góp phần làm nên thành công của Hội thảo khoa học này.
Bình Yên
Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Tôn giáo.
